Maxay tahay sababta Caruurta xijaabka loogu soo xirey ee lacagta looga bixinayo dugsiga Quraanka ?
Fariin waalidiinta soomaaliyeed ku socota,
Dadka qaarkood waxay aaminsan yihiin in marka dhibaato laga sheego macallimiinta dugsiyada Qur’aanka ay tahay weerar lagu hayo diinta. Laakiin xaqiiqdu taas ma aha. Cidna ma difaacayso kuwa sumcadda Qur’aanka dhaawacaya, balse waxa la difaacayaa waa carruurta—kuwaas oo ah masuuliyadda ugu weyn ee waalidka iyo bulshada.
Waalidka Soomaaliyeed ma uusan keenin ilmihiisa dugsi Qur’aan si loo jirdilo, loogu cabsi geliyo ama loogu faraxumeeyo. Waxaa loo keenay in lagu baro Qur’aanka, akhlaaqda, ixtiraamka iyo cabsida Alle. Hase yeeshee waaqica dalka ka jira wuxuu muujinayaa in dugsiyada qaar—gaar ahaan kuwa aan nidaam iyo kormeer lahayn—ay noqdeen goobaha carruur badan ku waayaan rajo iyo mustaqbal.
Kumannaan carruur ah oo Soomaaliyeed ayaa si joogto ah dugsiyada iyo iskuullada uga kulma tacaddiyo kala duwan: jirdil, taataabasho, garaacis, canaan joogto ah iyo cabsi gelin. Qaar kalena waxaa lagu hanjabaa ciqaabo ka baxsan xadka bani’aadamnimo. Natiijada ka dhalata arrintani waa mid halis ah:
• Carruur badan waxay nacaan waxbarashada iyo dugsiyada Qur’aanka,
• Qaar kale waxay ku biiraan kooxo halis ah oo ka faa’iideysta dhaawaca maskaxeed iyo nololeed ee ay soo mareen,
• Kuwo badan ayaa mustaqbalkii ka lumo, iyagoo bulshada ku dhex noqda kuwo cadhaysan oo dhibaato u horseeda dadka kale.
Dhibaatadani ma aha mid diinta ka timaada, balse waxay ka dhalatay tacaddiga ay geysanayaan shaqsiyaad masuuliyad loogu dhiibay carruur tarbiyadooda. Waa arrin bani’aadamnimo oo u baahan in si furan oo daacad ah looga hadlo.
Dhacdadii ugu dambeysay ee lagu arkay macallin ku khaldamay carruur waa mid murugo ku ah bulshada Muslimiinta. Haddaba su’aasha mudan in la iska weydiiyo waa: yaa sumcadda dugsiga dhaawacay? Ma:
1. Macallinka falka foolxumada ah ku kacay, mise
2. Dadkii soo bandhigay faraxumaynta carruurta lagu sameeyay?
Caddaaladdu waxay tilmaamaysaa in cidda tacaddiga geysata ay mas’uul ka tahay fadeexadda, ee aysan eedda lahayn kuwa shaaciyay xaqiiqada.
Macallinku waa bini’aadam qaldami kara, laakiin qaladaadka qaarkood waa kuwa aan la qarin karin. Carruurtu waxay leeyihiin xuquuq cad oo shareeco ahaan iyo bani’aadamnimo ahaanba la dhowro.
Dugsiyada Qur’aanka qaarkood waxay adeegsadaan nidaam kala saaraya wiilasha iyo gabdhaha, jalbaab loo xiro gabdhaha, iyo akhlaaq ilaalin. Waalidka Soomaaliyeed arrintaas hore ayuu ugu qanacsan yahay si looga hortago isdhexgal aan habbooneyn. Laakiin haddii macallinka laftiisu noqdo qof dhaqan xun ku kacaya—carruurta dhunkanaya, u taataabanya ama u gacan qaadaya—maxaa ka dhici kara musqulaha, fasallada xiran ama meelaha aan laga war hayn?
Su’aashaas ayaa maanta u baahan in si dhab ah loo waydiiyo dhammaan dugsiyada, ma aha oo kaliya kuwa fadeexaddu ka soo baxday.
Maxaa La Gudboon Bulshada?
1. In macallinka falkaas ku kacay si adag loo ciqaabo.
Tani waa xuquuq carruurta iyo waajib ku ah bulshada. Ciqaabidda tacaddiga ma aha weerar lagu yahay diinta, ee waa difaaca Qur’aanka laftiisa.
2. Carruurta aan loo geyn dugsiyada aan lahayn nidaam iyo kormeer joogto ah.
Meel aan lahayn kamarado, maamul hufan, waalid la xisaabtamaya iyo sharci cad ma aha goob lagu aamino carruur.
3. In gabdhaha xafidka Qur’aanka loo tababaro macallimiin ahaan.
Gabadha Qur’aanka xafiday waa hanti qaran. Haddii la tababaro oo shaqaaleysiiya, waxay yareyn kartaa tacaddiga iyo waxay abuuri kartaa jawi nabdoon oo carruur ku kalsoonaan karaan.
4. In waalidiintu si joogto ah uga war hayaan carruurtooda.
Carruurta waa in la dhiirrigeliyaa si ay uga warramaan wixii dhib ah ee ay la kulmaan.
Gebagebo
Diinta Islaamka lama weerarayo marka tácaddi lagu sheego macallin dugsiga Qur’aanka ka tirsan. Waxa la weerarayo waa xumaanta, dulmiga, iyo kuwa magaca diinta ku gabadda si ay u dhaawacaan carruur aan is difaaci karin.
Carruurta waa ammaan Alle ku manaystay bulshada. Dugsigii aan badbaado u noqon karin ilmaha la dhiibay ma aha dugsi Qur’aan—waa khatar qaran.
Waxaa la joogaa waqtigii dugsiyada Qur’aanka la hagaajin lahaa, macallimiinta lala xisaabtam lahaa, waalidkuna u istaagi lahaa difaaca carruurtooda oo ah hantida ugu qaalisan ee uu Alle ku galladay.